Ta strona używa plików cookies.
Polityka Prywatności
Informacje o cookies
AKCEPTUJĘ

Czym są zdania składowe?

Zdania składowe to nic innego jak zdania pojedyncze, wchodzące w skład innego, złożonego zdania. To złożone zdanie zazwyczaj posiada przynajmniej dwa orzeczenia. Najczęściej zdania składowe, będące częściami zdania złożonego, rozdzielamy ze sobą za pomocą przecinka. Budowa tych zdań wcale nie należy do trudnych, jednak należy mieć pewną wiedzę, by używać ich poprawnie.

Zdanie, to najczęściej pewna grupa wyrazów. Wyrazy te powiązane są ze sobą gramatycznie oraz posiadają co najmniej po jednym orzeczeniu. Wiadomo nie od dziś, że bez orzeczenia nie ma zdania. Jeśli więc orzeczenie w zdaniu jest tylko jedno, mówimy o zdaniu pojedynczym. Jeśli zdanie posiada więcej orzeczeń, jest zdaniem złożonym. A więc podsumowując, każda część zdania złożonego, mająca orzeczenie, jest właśnie tytułowym zdaniem składowym.
Aby to nieco lepiej naświetlić, posilmy się przykładem:
Mam ładny samochód - zdanie pojedyncze.
Mam ładny samochód, doskonale wyposażony i bardzo szybki - zdanie złożone.

Zdania składowe w zdaniu złożonym mogą występować jako zdania równorzędne wobec siebie, lub nierównorzędne. Mając do czynienie z tą drugą wersją, jedno zdanie wówczas jest nadrzędne a inne podrzędne. Oczywiście zdanie złożone wcale nie musi składać się jedynie z dwóch zdań. Jeśli więc zdań składowych jest więcej, przez co ich układ zależności jest dużo bardziej skomplikowany. Przykładem może być zdanie złożone z dwóch zdań będących wobec siebie współrzędne, mające po kilka zdań sobie podrzędnych.
Bywają również przypadki, że zdanie będące zdaniem nadrzędnym względem jednego zdania, są podrzędnym względem innego.

Jaka jest więc zależność pomiędzy zdaniami złożonymi współrzędnie, a zdaniami składowymi? Każde z pojedynczych zdań składowych, zdania złożonego, mogłoby być samodzielnym zdaniem. Zdania składowe łączone są ze sobą zazwyczaj spójnikowo lub bezspójnikowo. Istnieje następujący podział zdań złożonych współrzędnie:
- łączne - w zdaniach tych, spójnik pełni funkcje łącznika. Nie stawia się wówczas przed nim przecinka. Do łączników tych należą: i, oraz, ani, ni, jak, też, jakże. Zdania takie można również połączyć bezspójnikowo, za pomocą przecinka.
- rozłączne - treści zdania w tym przypadku rozłączane są za pomocą spójników: albo, lub, czy, bądź. Tutaj również nie stosuje się przecinka.
- przeciwstawne - treści wzajemnie się sobie przeciwstawiają. W tym przypadku przecinek stawiamy przed: ale, lecz, jednak, chociaż, zaś, natomiast. - wynikowe - jedno zdanie, wynika z treści drugiego zdania. Aby najlepiej zobrazować ten sposób należy podkreślić takie zdanie spójnikiem: więc, toteż, dlatego. Stawiając przed nimi przecinek.

Zdania składowe w zdaniach podrzędnie złożonych tworzą elementy zależne od siebie. Występuje więc zdanie główne, inaczej nadrzędne oraz zdanie podrzędne. Zdanie nadrzędne jest określane przez zdanie podrzędne.
Zdania złożone podrzędnie dzieli się na:
- podmiotowe - odpowiada na pytanie kto? co?, zastępując podmiot zdania nadrzędnego.
- orzecznikowe - odpowiada na pytania: kim jest? czym jest? jaki jest? kim się stał? Zdanie to zastępuje orzecznik zdania nadrzędnego.
- przydawkowe - jest zamiennikiem przydawki zdania nadrzędnego i podobnie jak ona, pełni funkcję określenia rzeczownika. Odpowiada na pytania: jaka? jaki? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile?
- dopełnieniowe - odpowiada na pytania: kogo? czego? czemu? komu? co? z kim? o kim? o czym?, zastępując przy tym dopełnienie zdania nadrzędnego.
- okolicznikowe - zastępuje okolicznik zdania nadrzędnego. Odpowiada na pytanie okoliczników:
miejsca: skąd? dokąd? którędy? gdzie?, okoliczników czasu: kiedy? jak długo? jak dawno? odkąd?,
okolicznika przyczyny: z jakiego powodu? z jakiej przyczyny? dlaczego?,
okolicznika stopnia: w jakim stopniu? jak bardzo?, okolicznika sposobu: jak? w jaki sposób?,
okolicznika celu: po co? w jakim celu? pomimo czego?, oraz
okolicznika warunku: pod jakim warunkiem? w jakim wypadku?

Podsumowując. Zdanie złożone składają się ze zdań składowych. Pomiędzy nimi nie znajdują się żadne różnice gramatyczne. Każde zdanie składowe równie dobrze mogłoby istnieć jako samodzielne zdanie pojedyncze. Tym się głównie różnią od zdań podrzędnie złożonych. Zasadniczą zależnością jakie łączą te zdania dotyczą ich treści. Mówiąc prościej, każde nowo dodawane zdanie, wnosi kolejne informacje do treści zdania wypowiedzianego wcześniej.
Najczęściej jednak treści te mogą mieć zupełnie inne znaczenie. Rozpoznać je można głównie za pomocą spójników współrzędności.

Zdania składowa to wbrew pozorom nic trudnego. Zwłaszcza że będąc zdaniami pojedynczymi oraz jak ich nazwa wskazuje "składowymi", tworzą coś większego. W tym przypadku zdanie złożone. O wartości każdego ze zdań składowych może tutaj decydować jego wartość treści oraz spójnik występujący między nimi. Zdania te mogą się zarówno wspierać, dopełniając treść zdania poprzedniego, jak i przeciwstawiać, zaprzeczając sobie wzajemnie. Nie można zatem ujednolicić zdań składowych wrzucając je do jednego worka, gdyż każde z nich ma konkretne i odpowiedzialne zadanie w zdaniu.

Język polski - Pozostałe zagadnienia

Samogłoski Części mowy Humor czy chumor
Nieważne czy nie ważne W koncu czy wkoncu Byłoby czy było by
Tautologia
 Zdania składowe
 Przecinek przed żeby
 Homonimy  Homonimy przykłady
 
4

dziedziny naukowe

30

Ciekawych artykułów

10050

Zadowolonych użytkowników serwisu

3000

Wymienionych maili z naszymi użytkownikami :-)