Ta strona używa plików cookies.
Polityka Prywatności
Informacje o cookies
AKCEPTUJĘ

Tautologia

Tautologia – co to jest i czym się różni od pleonazmu?

Nadmiar nie jest dobry w żadnej sytuacji i dotyczy to również budowania wypowiedzi, zwłaszcza jeśli chce się mówić i pisać w sposób poprawny. Wiele błędów popełnianych jest nieświadomie, co jednak nie czyni je mniejszymi, dlatego tak ważne jest poznawanie terminów i zasad językowych. Wśród często popełnianych (i wytykanych!) błędów zalicza się tautologię. Co to jest tautologia? Czym się różni od pleonazmu i w jakich sytuacjach redundancje nie stanowią błędu? Tego dowiesz się z poniższego tekstu.

Czym jest tautologia?

Termin tautologia pochodzi od połączenia dwóch greckich wyrazów: „tautos” (ten sam) oraz „logos” (mowa), co można by przetłumaczyć jako „ta sama mowa”. Tautologia jest terminem określającym zestawienie ze sobą słów o takim samym znaczeniu. Może to być również konstrukcja zdania, w którym poszczególne części oznaczają dokładnie to samo (np. pomocny i uczynny). Tautologie zalicza się do redundantnych połączeń wyrazowych. Mówiąc prościej, jest to zwrot, w którym użyte są dwa (lub więcej) różne słowa o jednakowym znaczeniu, które nie zmieniają nic w treści komunikatu.

Przykłady tautologii:
• kreatywny i twórczy (obydwa słowa znaczą to samo);
• sędziwy staruszek (te słowa to synonimy);
• wielki gigant (gigant nie może być mały);
• wysoki wieżowiec (wieżowiec zawsze jest wysoki);
• pełny komplet (jeśli brakuje czegoś, to nie jest to już komplet;
• pozytywna aprobata (aprobata nie może być negatywna;
• godzina czasu (godzina jest jednostką czasu, której nie trzeba podawać);
• geneza i źródło (te słowa to synonimy);
• i jeszcze w dodatku (tu powtórzenie tego samego znaczenia, występuje aż 3 razy, wystarczyłoby: „i”, „jeszcze” lub „w dodatku”;
• ciekawy i interesujący (te słowa mają takie samo znaczenie);
• ranga i znaczenie społeczne (te słowa to synonimy);
• najlepszy, a zarazem optymalny (stosowanie tego zwrotu zazwyczaj wynika z niewiedzy, że optymalny to synonim najlepszego).

Poprawienie błędów nie jest trudne i polega wyłącznie na usunięciu nadmiaru określeń o jednakowym znaczeniu. Przykładowo „Jan jest twórczy” zamiast „Jan jest twórczy i kreatywny”.

Różnica między tautologią a pleonazmem.

Tautologia i pleonazm to użycie zestawienia słów o takim samym znaczeniu, które nie wnoszą nic do treści. Jaka jest więc różnica? Tautologia to zestawienie dwóch wyrazów równorzędnych (np. piękny i ładny), natomiast pleonazm to zwrot złożony z dwóch członów: podrzędnego (określanego) i nadrzędnego (określającego) np. równe połowy. Zarówno tautologia, jak i pleonazm są poważnymi błędami językowymi i świadczą o niskiej świadomości językowej osoby, która je stosuje. Przykłady często stosowanych pleonazm:
• spadać w dół (wystarczy użyć słowa „spadać”, gdyż nie jest możliwe, aby robić to w inną stronę niż na dół);
• cofać się do tyłu (nie da się cofać do przodu);
• wracać z powrotem (wraca się zawsze z powrotem);
• fakt autentyczny (fakt jest zawsze autentyczny.

Czym jest redundancja?

Redundancja, do której zalicza się tautologia i pleonazmy to sytuacja, gdy wypowiedź zawiera więcej informacji, niż wymaga tego treść komunikatu. Inaczej mówiąc, gdy wyrzucimy ze zdania pleonazmy i tautologie (jako zbędne), to treść wypowiedzi, nie ulegnie zmianie. Jest to więc swego rodzaju nadmiar używania słów, czy zwrotów, o tym samym znaczeniu, co powoduje, że wychodzi „masło maślane”

Redundancja – czy zawsze jest błędem?

Tautologia oraz pleonazmy zaliczane są do błędów językowych, jednak trzeba pamiętać, że wszystko zależy od kontekstu i funkcji wypowiedzi. W przypadku utworów literackich, a szczególnie poezji tautologia i pleonazmy mogą służyć podkreśleniu jakiejś cechy np. zielona trawa. W języku potocznym redundancje nie są błędami, o ile stosowane są świadomie np. w celu pokazania ważności przekazywanej informacji, lub gdy szum informacyjny może zakłócać prawidłową komunikację i potrzebne jest używanie podkreśleń i powtórzeń.

Czasem redundancja pozwala na zachowanie precyzji wypowiedzi, tak jest często w pismach urzędniczych np. Miasto Stołeczne Warszawa. Ważna jest również forma wypowiedzi – stosowanie redundancji w formie pisemnej jest niepotrzebne i męczące dla czytelnika. Jednak w przypadku rozmowy, może ona spełniać ważną funkcję, która umożliwi lepsze porozumienie się z drugą osobą. Co ważne, w wypowiedziach ustnych ani tautologia, ani pleonazmy nie rażą tak bardzo, jak w przypadku wypowiedzi pisemnych.

Istnieje również szereg redundancji, które ze względu na powszechność stosowania nie są uważane za błąd. Tak jest np. ze stwierdzeniem, że kot miauczy. Skoro tylko kot może miauczeć (tak jak cofać się można tylko do tyłu) to nie ma potrzeby informowania, o tym, że odgłos ten wydaje właśnie kot, a więc jest to pleonazm, którego i tak się używa. Tak samo jest w przypadku szczekających psów.

Bardzo popularnym i powszechnie stosowanym typem redundancji są skróty połączone z rzeczownikami np. komputer PC, numer NIP, podatek VAT, pamięć RAM. Jednak w tym przypadku nie jest to uważane za błąd, gdyż użycie pleonazmu w tych sytuacjach jest tak powszechne, że przyjęło się do mowy potocznej, a dodatkowo pozwala na szerokie rozumienie skrótu. Ponadto poprawna odmiana skrótowców bywa bardzo kłopotliwa, a dzięki dodaniu rzeczownika, problem ten znika, ponieważ odmianie podlega tylko rzeczownik.

Redundancje mogą być również używane celowo np. w marketingu (najbielsza biel), czy ze względu na kontekst lub nadaniu wyrażeniu odpowiedniego przekazu. Przykładem może być „mała dziewczynka”, mimo że dziewczynki (w przeciwieństwie do dziewczyn, czy kobiet) zawsze są małe, to zwrot ten może posłużyć podkreśleniu, że ta konkretna dziewczynka jest mała jak na swój wiek.

Jak widać, wyjątków, w których pleonazmy i tautologia nie są uważane za błędy językowe, a konkretne zwroty są używane potocznie (mały chłopiec), jest bardzo dużo. Chcąc uniknąć błędów należy zlikwidować te, które nic nie wnoszą do wypowiedzi. Warto również pamiętać, że ze względu na powszechność niektórych pleonazmów (np. obejrzeć się za siebie) nawet językoznawcy nie są jednomyślni, czy należy je uznawać za błędy, czy nie.

Dlaczego tak ważna jest poprawność językowa?

Umiejętność poprawnego budowania wypowiedzi jest niezwykle istotna. Pozwala ona na lepsze wyrażanie myśli, a więc pozytywnie wpływa na dobre zrozumienie się rozmówców. Dodatkowo dobra znajomość języka polskiego pozwala na konstruowanie poprawnych stylistycznie, gramatycznie i językowo tekstów, co jest szczególnie ważne w trakcie zdawania egzaminów na różnych etapach edukacji, oraz pisania dłuższych opracowań. Tak samo wszystkie osoby, które wiążą swoją pracę z publicznym wypowiadaniem się np. w formie szkoleń, czy prelekcji powinny umieć się poprawnie wysławiać. Nawet najlepsza mowa wypowiedziana w sposób chaotyczny, czy niepoprawny może stracić swój sens lub wartość merytoryczną w oczach słuchaczy. Tak więc unikajmy stosowania tautologii i pleonazmów, chyba, że mamy pewność, że w danej sytuacji są one usprawiedliwione. Trzeba bowiem mieć świadomość, że stosowanie zwrotów takich jak: „cofać się do tyłu”, czy „akwen morski” nie świadczą najlepiej o osobie, która je wypowiada.

Język polski - Pozostałe zagadnienia

Samogłoski Części mowy Humor czy chumor
Nieważne czy nie ważne W koncu czy wkoncu Byłoby czy było by
Tautologia
 Zdania składowe
 Przecinek przed żeby
 Homonimy  Homonimy przykłady
 
4

dziedziny naukowe

30

Ciekawych artykułów

10050

Zadowolonych użytkowników serwisu

3000

Wymienionych maili z naszymi użytkownikami :-)